Wat is beter…? De kwelling van het woedend lot verdragen of liever sterven… slapen? Hamlet speelt met de gedachte uit het leven te stappen. Eén dolkstoot en daarmee van alles af zijn. Ja, dat lijkt hem wel wat. Niet alleen is het leven en dat wat het van hem vraagt, een zware last, dat wat daarna komt is ook onzeker en vervult hem met angst omdat hij het niet kent. Hamlet voelt zich een lafaard omdat hij niet kan kiezen.
Hoe zat het ook al weer met Hamlet?
Prins Hamlet is een filosofiestudent die wordt teruggeroepen naar Denemarken omdat zijn vader, de koning van Denemarken, plotseling is overleden. Als hij thuis is, komt hij erachter dat zijn moeder in de tussentijd al weer getrouwd is met zijn oom Claudius die nu plaats neemt op de troon. Hamlet is woedend. Hij was immers de troonopvolger en bovendien: hoe haalt zijn moeder het in haar hoofd zo snel al weer te trouwen. Tot zover de uiteenzetting, maar dan volgt de oproep, de wake up call. Hamlet ontmoet in de nacht de geestverschijning van zijn vader die hem laat weten dat hij vermoord is door Claudius en Hamlet daarom oproept tot wraak. Hamlet is in de war. Was die geestverschijning echt? Klopt het dat zijn vader vermoord is? Wat moet hij doen? Hij besluit krankzinnigheid voor te wenden om zo achter de waarheid te komen. Een reizend toneelgezelschap instrueert hij een scene te spelen waarbij iemand gif in het oor van een slapende koning druppelt, zoals Claudius dat bij zijn vader gedaan heeft. Bij het zien van de scene reageert Claudius als door een wesp gestoken en verraadt daarmee dat hij inderdaad de moordenaar is. Hamlet heeft zijn bewijs en kan nu in principe overgaan tot de wraak die van hem gevraagd wordt, maar hij blijft twijfelen. De beroemde monoloog van Hamlet gaat over innerlijke verscheurdheid, over geteisterd worden door gepieker en getwijfel. Hij raakt er depressief van. Hij voelt zich geïsoleerd.
Denken of voelen
Hoe zat het ook al weer met Hamlet?
Prins Hamlet is een filosofiestudent die wordt teruggeroepen naar Denemarken omdat zijn vader, de koning van Denemarken, plotseling is overleden. Als hij thuis is, komt hij erachter dat zijn moeder in de tussentijd al weer getrouwd is met zijn oom Claudius die nu plaats neemt op de troon. Hamlet is woedend. Hij was immers de troonopvolger en bovendien: hoe haalt zijn moeder het in haar hoofd zo snel al weer te trouwen. Tot zover de uiteenzetting, maar dan volgt de oproep, de wake up call. Hamlet ontmoet in de nacht de geestverschijning van zijn vader die hem laat weten dat hij vermoord is door Claudius en Hamlet daarom oproept tot wraak. Hamlet is in de war. Was die geestverschijning echt? Klopt het dat zijn vader vermoord is? Wat moet hij doen? Hij besluit krankzinnigheid voor te wenden om zo achter de waarheid te komen. Een reizend toneelgezelschap instrueert hij een scene te spelen waarbij iemand gif in het oor van een slapende koning druppelt, zoals Claudius dat bij zijn vader gedaan heeft. Bij het zien van de scene reageert Claudius als door een wesp gestoken en verraadt daarmee dat hij inderdaad de moordenaar is. Hamlet heeft zijn bewijs en kan nu in principe overgaan tot de wraak die van hem gevraagd wordt, maar hij blijft twijfelen. De beroemde monoloog van Hamlet gaat over innerlijke verscheurdheid, over geteisterd worden door gepieker en getwijfel. Hij raakt er depressief van. Hij voelt zich geïsoleerd.
Denken of voelen
Zijn ratio probeert orde te scheppen, maar angst en twijfel gaan hem beheersen. Hij is niet meer in staat naar zijn gevoel te luisteren en maakt als gevolg daarvan het uit met zijn liefje Ophelia: hij kan zijn hart niet meer volgen. Zijn daadkracht wordt om zeep geholpen. Op het toppunt van zijn innerlijke verscheurdheid komt hij tot de uitspraak: ‘To be or not to be, that is the question’.
Voor mij gaat deze beroemde monoloog over of je in tijden van twijfel en angst in staat bent volledig aanwezig te zijn. Hamlet kan niet kiezen. En wat gebeurt er als je niet kan kiezen, dan raakt je geest overactief en blokkeer je de natuurlijke stroom van het leven, je gevoel blijft buiten spel. Gevolg is vastzitten in je kop met zorgen, angsten en twijfels, getob en geneuzel en achter jezelf en de feiten aanlopen óf erop vooruit lopen.
Als het leven tegenzit, of als het gevaarlijk wordt, kruipen we het liefst onder de dekens tot het voorbij is. Ontsnappen… Slapen is verblijven in een prettig niets, waar niets van ons wordt verlangd, waarin we kunnen dromen, waarin de tijd geen rol speelt, waar onbegrensde mogelijkheden zijn.
Flipperkast
Voor mij gaat deze beroemde monoloog over of je in tijden van twijfel en angst in staat bent volledig aanwezig te zijn. Hamlet kan niet kiezen. En wat gebeurt er als je niet kan kiezen, dan raakt je geest overactief en blokkeer je de natuurlijke stroom van het leven, je gevoel blijft buiten spel. Gevolg is vastzitten in je kop met zorgen, angsten en twijfels, getob en geneuzel en achter jezelf en de feiten aanlopen óf erop vooruit lopen.
Als het leven tegenzit, of als het gevaarlijk wordt, kruipen we het liefst onder de dekens tot het voorbij is. Ontsnappen… Slapen is verblijven in een prettig niets, waar niets van ons wordt verlangd, waarin we kunnen dromen, waarin de tijd geen rol speelt, waar onbegrensde mogelijkheden zijn.
Flipperkast
Maar dat rusteloze verstand houdt ons ervan af. Het flippert en fladdert heen en weer van verleden naar toekomst, als een jonge hond. En met deze dwangmatige activiteit worden bergen giftig afval geloosd in de vruchtbare grond van onze geest. We worden er gek van.
De idiote flipperkast, die onze geest is, produceert bij een 'normaal' iemand zo’n 60.000 gedachten en verhalen (plus bijbehorende gevoelens) per etmaal waarvan 95% betrekking heeft op het verleden en meestal negatief of tobberig is. Deze tirannie lijkt op een grammofoonplaat die is blijven hangen. We herkauwen als koeien en de bijbehorende gevoelens die naar boven komen, laten je weten dat je nu niet gelukkig bent en dat geluk hoogstwaarschijnlijk ergens in een denkbeeldige toekomst ligt. Of ze vertellen je dat je iets op een ander manier had moeten aanpakken, of je gedachten klampen zich vast aan een uitspraak van een ander.
De idiote flipperkast, die onze geest is, produceert bij een 'normaal' iemand zo’n 60.000 gedachten en verhalen (plus bijbehorende gevoelens) per etmaal waarvan 95% betrekking heeft op het verleden en meestal negatief of tobberig is. Deze tirannie lijkt op een grammofoonplaat die is blijven hangen. We herkauwen als koeien en de bijbehorende gevoelens die naar boven komen, laten je weten dat je nu niet gelukkig bent en dat geluk hoogstwaarschijnlijk ergens in een denkbeeldige toekomst ligt. Of ze vertellen je dat je iets op een ander manier had moeten aanpakken, of je gedachten klampen zich vast aan een uitspraak van een ander.
Horatio
De enige manier om er aan te ontsnappen is naar je innerlijke stem te luisteren. Deze innerlijke stem wordt in het verhaal van Hamlet gerepresenteerd door zijn beste vriend Horatio. Horatio betekent: Hogere Rede, ofwel het Hogere Zelf, ook wel Intuïtie.
Jaap Ruseler legt in de Symposion Reeks over Shakespeare uit dat Horatio de verpersoonlijking is van het wezen in Hamlet: zijn hart. Horatio is de enige die overleeft in het verhaal (Het wezenlijke kan kennelijk niet vergaan). De rest gaat jammerlijk ten onder omdat het ik-gericht is. Boodschap van Shakespeare is: niet naar je hart luisteren leidt isolement en uiteindelijk tot de dood.
Intuïtie
Afstemming tussen hoofd en hart is een issue vandaag de dag. In onze westerse wereld zijn hartskwesties lange tijd in de koelkast geplaatst. Feiten, ratio en rendement maken de dienst uit. Maar aan het ik-gerichte denken komt hoe dan ook een einde. We kunnen kiezen. Ofwel naar 'Horatio' luisteren ofwel jammerlijk ten onder gaan.
