De reis naar Ithaca

Wanneer je je reis naar Ithaca aanvangt,

bid dan dat de weg lang mag zijn,

vol avontuur, rijk aan stof tot kennis.

Wees niet bang voor de Lestrygonen

en de Cyclopen en de toornige Poseidon.

Je zult volk van dat soort nooit tegenkomen zolang

je gedachten verheven blijven en

fier gevoel je lichaam en geest vervult.

Je zult de Lestrygonen nooit ontmoeten,

noch de Cyclopen en de grimmige Poseidon,

als je ze niet in je ziel met je meedraagt,

als je ziel ze niet voor je oproept.

Daarom, bid dat de weg lang mag zijn,

dat het vele zomerochtenden moge geven,

dat je zo vol vreugde, zo vol genot

nooit eerder geziene havens aandoen mag!

Blijf rondhangen op Phoenicische markten

en koop er vele schone zaken:

parelmoer en koralen, amber en ebbenhout

en zoetgeurende parfums van allerlei soort.

Koop zoveel zoetgeurende parfums als je kunt.

Bezoek massa's Egyptische steden,

om er te leren, te leren van hen die kennis bezitten.

Houd je geestesoog steeds vast op Ithaca gericht,

daar te komen is je uiteindelijke doel.

Maar haast je vooral niet,

je reis kan beter jaren en jaren duren.

Werp er desnoods pas het anker uit wanneer je al oud bent,

rijk aan alles wat je onderweg hebt verworven,

maar zonder nog iets van Ithaca te verwachten.

Ithaca schonk je die heerlijke reis,

maar nu heeft ze je niets meer te geven.

En al tref je er niets aan, dan heeft ze je toch niet bedrogen:

met alle wijsheid die je vergaard hebt, met zoveel ervaring,

begrijp je dan stellig wat Ithaca's zeggen willen.

Konstantinos P. Kaváfis 

vertaald door Cornelis Buddingh'

Zijn of niet zijn... Luisteren naar Horatio

'To be or not to be… '

Wat is beter…? De kwelling van het woedend lot verdragen of liever sterven… slapen? Hamlet speelt met de gedachte uit het leven te stappen. Eén dolkstoot en daarmee van alles af zijn. Ja, dat lijkt hem wel wat. Niet alleen is het leven en dat wat het van hem vraagt, een zware last, dat wat daarna komt is ook onzeker en vervult hem met angst omdat hij het niet kent. Hamlet voelt zich een lafaard omdat hij niet kan kiezen.

Hoe zat het ook al weer met Hamlet?
Prins Hamlet is een filosofiestudent die wordt teruggeroepen naar Denemarken omdat zijn vader, de koning van Denemarken, plotseling is overleden. Als hij thuis is, komt hij erachter dat zijn moeder in de tussentijd al weer getrouwd is met zijn oom Claudius die nu plaats neemt op de troon. Hamlet is woedend. Hij was immers de troonopvolger en bovendien: hoe haalt zijn moeder het in haar hoofd zo snel al weer te trouwen. Tot zover de uiteenzetting, maar dan volgt de oproep, de wake up call. Hamlet ontmoet in de nacht de geestverschijning van zijn vader die hem laat weten dat hij vermoord is door Claudius en Hamlet daarom oproept tot wraak. Hamlet is in de war. Was die geestverschijning echt? Klopt het dat zijn vader vermoord is? Wat moet hij doen? Hij besluit krankzinnigheid voor te wenden om zo achter de waarheid te komen. Een reizend toneelgezelschap instrueert hij een scene te spelen waarbij iemand gif in het oor van een slapende koning druppelt, zoals Claudius dat bij zijn vader gedaan heeft. Bij het zien van de scene reageert Claudius als door een wesp gestoken en verraadt daarmee dat hij inderdaad de moordenaar is. Hamlet heeft zijn bewijs en kan nu in principe overgaan tot de wraak die van hem gevraagd wordt, maar hij blijft twijfelen. De beroemde monoloog van Hamlet gaat over innerlijke verscheurdheid, over geteisterd worden door gepieker en getwijfel. Hij raakt er depressief van. Hij voelt zich geïsoleerd.

Denken of voelen

Zijn ratio probeert orde te scheppen, maar angst en twijfel gaan hem beheersen. Hij is niet meer in staat naar zijn gevoel te luisteren en maakt als gevolg daarvan het uit met zijn liefje Ophelia: hij kan zijn hart niet meer volgen. Zijn daadkracht wordt om zeep geholpen. Op het toppunt van zijn innerlijke verscheurdheid komt hij tot de uitspraak: ‘To be or not to be, that is the question’.

Voor mij gaat deze beroemde monoloog over of je in tijden van twijfel en angst in staat bent volledig aanwezig te zijn. Hamlet kan niet kiezen. En wat gebeurt er als je niet kan kiezen, dan raakt je geest overactief en blokkeer je de natuurlijke stroom van het leven, je gevoel blijft buiten spel. Gevolg is vastzitten in je kop met zorgen, angsten en twijfels, getob en geneuzel en achter jezelf en de feiten aanlopen óf erop vooruit lopen.

Als het leven tegenzit, of als het gevaarlijk wordt, kruipen we het liefst onder de dekens tot het voorbij is. Ontsnappen… Slapen is verblijven in een prettig niets, waar niets van ons wordt verlangd, waarin we kunnen dromen, waarin de tijd geen rol speelt, waar onbegrensde mogelijkheden zijn.

Flipperkast

Maar dat rusteloze verstand houdt ons ervan af. Het flippert en fladdert heen en weer van verleden naar toekomst, als een jonge hond. En met deze dwangmatige activiteit worden bergen giftig afval geloosd in de vruchtbare grond van onze geest. We worden er gek van.
De idiote flipperkast, die onze geest is, produceert bij een 'normaal' iemand zo’n 60.000 gedachten en verhalen (plus bijbehorende gevoelens) per etmaal waarvan 95% betrekking heeft op het verleden en meestal negatief of tobberig is. Deze tirannie lijkt op een grammofoonplaat die is blijven hangen. We herkauwen als koeien en de bijbehorende gevoelens die naar boven komen, laten je weten dat je nu niet gelukkig bent en dat geluk hoogstwaarschijnlijk ergens in een denkbeeldige toekomst ligt. Of ze vertellen je dat je iets op een ander manier had moeten aanpakken, of je gedachten klampen zich vast aan een uitspraak van een ander. 

Horatio

De enige manier om er aan te ontsnappen is naar je innerlijke stem te luisteren. Deze innerlijke stem wordt in het verhaal van Hamlet gerepresenteerd door zijn beste vriend Horatio. Horatio betekent: Hogere Rede, ofwel het Hogere Zelf, ook wel Intuïtie. 

Jaap Ruseler legt in de Symposion Reeks over Shakespeare uit dat Horatio de verpersoonlijking is van het wezen in Hamlet: zijn hart. Horatio is de enige die overleeft in het verhaal (Het wezenlijke kan kennelijk niet vergaan). De rest gaat jammerlijk ten onder omdat het ik-gericht is. Boodschap van Shakespeare is: niet naar je hart luisteren leidt isolement en uiteindelijk tot de dood. 

Intuïtie 

Afstemming tussen hoofd en hart is een issue vandaag de dag. In onze westerse wereld zijn hartskwesties lange tijd in de koelkast geplaatst. Feiten, ratio en rendement maken de dienst uit. Maar aan het ik-gerichte denken komt hoe dan ook een einde. We kunnen kiezen. Ofwel naar 'Horatio' luisteren ofwel jammerlijk ten onder gaan.

Hoe creëer je een mythe?

12 archetypes en hun oerplots

Hoe creëer je een mythe of legende van jezelf, je bedrijf of je product? Het antwoord ligt voor de hand: je creëert een mythe als je een sterk, vitaal en ‘echt’ verhaal hebt. Een hartstochtelijk verhaal dat raakt, een verhaal waarmee je duidelijk maakt welke unieke bijdrage je te bieden hebt aan een wereld in voortdurende beweging. 

Een ‘echt’ verhaal is niet een kwestie van slimme marketing of een handige storytelling-truc, maar vraagt een wezenlijk andere benadering. Het begint met zelfonderzoek. Wie ben ik? Wat drijft mij? Wat motiveert mij ten diepste? En dat betreft een archetypisch onderzoek naar diepere drijfveren en naar de mechanismes die je gedrag sturen.

Wat zijn Archetypes eigenlijk?

Eigenlijk was het Plato die al de grondslag legde voor de Archetypen, maar Carl Gustav Jung introduceerde ze binnen de (diepte)psychologie.  Jung schreef: “De psyche is niet van vandaag. De voorgeschiedenis gaat miljoenen jaren terug. Individueel bewustzijn is slechts de bloesem en de vrucht van een seizoen, ontsproten aan de eeuwige wortelstok onder de aarde.”

Archetypes kun je zien als een soort psychische energieën, je wordt er mee geboren en ze maken deel uit van het collectief onbewuste van de hele mensheid. Het zijn oerindrukken, psychische inprentingen, die instinctief gedrag oproepen. 

Het zijn overigens niet de beelden zelf, of de symbolen, die opgeslagen zijn in onze psyche, maar het traject waarlangs de beelden of drijfveren ontstaan. Er is een prikkel van buitenaf, die triggert een mechanisme en een bepaald instinctief gedrag treedt in werking. 

Als een vrouw zwanger wordt, dan wordt het Moeder-archetype in haar wakker, dat ervoor zorgt dat ze haar kind verzorgt en koestert. Een seksuele prikkel roept een seksuele drift op. Bij het scheppen van een kunstwerk helpt de innerlijke Kunstenaar ons bij het creëren.

Archetypen oefenen hun invloed onbewust uit, maar we kunnen ons er bewust van worden en ze zelfs bewust gaan inzetten, als waren het talenten of innerlijke gidsen.

De mensheid heeft duizenden oerbeelden in diverse culturen ontwikkeld. Deze oerbeelden kunnen tot een klein aantal archetypen worden teruggebracht. Denk maar aan de Heks, de Draak, de Rivier, de Maagd, de Duivel, de Held, de Moeder, de Koning etc. Ook de Enneagrammen zijn archetypes, evenals de tekens van de dierenriem en afbeeldingen van de Tarot. Jean Bolen schreef jaren geleden al haar succesvolle boeken ‘Godinnen in elke vrouw’ en ‘Goden in elke man’. En in oude culturen, bijvoorbeeld bij de Grieken en de Hindoes vervulden de Goden de rol van de archetypes. Demeter als moedergodin, Zeus als vader en leider, Aphrodite als godin van de liefde. Je riep ze aan, vereerde ze, als je ze nodig had. 

Ik ben zelf een fan van Carolyn Myss, Jean Bolen, Jean Houston en Carol Pearson. Deze Jungiaans geschoolde Amerikaanse auteurs hebben het werk van Jung op eigen wijze opgepakt en uitgewerkt.

De indeling van 12 archetypes die Carol Pearson ontwikkelde, is voor mijn werk behulpzaam. Haar theorie ('Awakening the hero within' and 'What Story are you Living?' ) biedt een helder en goed doordacht overzicht en onderzoekmodel en bevat zelfs een assessment-tool en een zelfonderzoeksmethode. Carol Pearson heeft haar indeling ook uitgewerkt voor merkontwikkeling en branding in het boek ‘The Hero and the Outlaw’.

Hoe kunnen archetypes helpen bij het creëren van een onweerstaanbaar verhaal?
Beschouw ze als karakters die een bepaald oerplot leven, personificaties van herkenbare  en universele drijfveren. Mist jouw karakter archetypische trekken, dan kun je er vergif op innemen, dat het verhaal blijft rammelen.
En ja, ook een bedrijf ( dat een verhaal wil vertellen) heeft een identiteit, drijfveren en karaktertrekken. Alles wat bestaat, alles wat leeft, heeft nu eenmaal wezenskenmerken. En deze kenmerken zijn - als het goed is - archetypisch. In de diepte gaat alles op elkaar lijken.

Het onderzoek naar 'hoe creëer ik een mythe' begint met de vraag met welke 3 van de 12 archetypes is de meeste verwantschap of is van toepassing op mijn hoofdpersoon? En welke van de drie springt het meest in het oog? Kijk dan welk oerplot daaraan is verbonden  en wat dat betekent voor de spanningsopbouw in je verhaal.

Dit zijn de 12 archetypes:

Het Onbevangen Kind is vol vertrouwen, puur, loyaal en optimistisch. Het wil graag een gevoel van veiligheid behouden en is blijvend op zoek naar het verloren gegane paradijs. Valkuil is naïviteit en een gebrek aan realisme. Schaduw: niet willen groeien en ontkenning.

Oerplot: de hoofdpersoon begint aan een wonderbaarlijk of nieuw avontuur en transformeert in een ander archetype, of is de side kick van een ander figuur.

Verhalen: Alice in Wonderland, La Vita e Bella

Het Weeskind is realistisch en no-nonsense. Het voelt zich - na de val uit het paradijs - eenzaam, miskend, wellicht geëxploiteerd. Maar deze ervaring heeft gezorgd voor het vermogen hard te werken, realisme en empathie. 

Valkuil is slachtofferschap en anderen altijd de schuld van alles geven. Schaduw: op allerlei manieren aandacht opeisen, erbij willen horen en cynisme.

Oerplot: de hoofdpersoon heeft te maken gehad met verraad, verlies of traumatische gebeurtenis en moet dat zien te overleven. 

Verhalen: Het lelijke jonge Eendje, My fair Lady, Assepoester.

De Strijder kan voor zichzelf opkomen en toont moed, discipline en vastberadenheid. De held strijdt voor wat er werkelijk toe doet en heeft een hekel aan zwakte en machteloosheid. 

Valkuil is alles als een strijd zien. 

Schaduw: in een eeuwige strijd verwikkeld blijven.

Oerplot: Het typische oorlogsplot waarin het gaat om winnen of verliezen. De held moet daarvoor een groot obstakel overwinnen. En het is erop of eronder.

Verhalen: Heracles, Superman, De Amazones

De Voedster, (ook wel de Moeder) zorgt en helpt anderen, toont compassie en heeft een groot gevoel van generositeit. Heeft een hekel aan egoïsme en onverschilligheid. 

Valkuil is zich altijd maar wegcijferen. Schaduw: compulsief betuttelen, claimen en martelaarschap.

Oerplot: Een genereus persoon laat zien dat anderen helpen een wezenlijk verschil kan maken.

Verhalen: Mary Poppins, Demeter, Moeder Theresa

De Avonturier is op zoek naar een ander, beter leven en vertrekt uit de vertrouwde omgeving. Ambitieus en autonoom zoekt hij zijn eigen weg. Valkuil is altijd maar op zoek zijn en onrealistische doelen stellen. Schaduw: eeuwige, onrustige zoeker.

Oerplot: De avonturier laat een saaie of onbevredigende situatie achter zich en begint aan een innerlijk of fysieke reis. Uiteindelijk vindt hij wel of niet waar hij naar op zoek was.

Verhalen: Into the Wild, De Alchemist, Arthur Legende

De Rebel wil alles veranderen en op zijn kop zetten. Streeft naar de metamorfose. Hij is bereid zichzelf in de  strijd te gooien, ook al moet hij dat met de dood bekopen. 

Valkuil is obsessief gedrag, criminaliteit en gewelddadigheid. Schaduw: zelfvernietiging.

Oerplot: De hoofdpersoon ondergaat al of niet vrijwillig het proces van loslaten van bezittingen, gewoontes, relaties met als doel verandering te bewerkstelligen. Dat kan goed of slecht aflopen.

Verhalen: De mythe van Inanna, het verhaal van Job, Dionysos, IS-strijders

De Geliefde wil zich ten diepste verbinden en het hart openstellen voor de ander. Laat toewijding en passie zien en is als de dood de liefde te verliezen. Valkuil is de verslaving aan liefde, seks en genot. En geen nee kunnen zeggen. Schaduwplot: verslaafd, jaloers ten onder gaan.

Oerplot: twee geliefden willen bij elkaar zijn maar externe factoren belemmeren dat. 

Verhalen: Eros en Psyche, Romeo en Julia, Don Juan

De Kunstenaar wil een nieuwe werkelijkheid creëren en de wereld mooier achterlaten dan hij is. Talenten: creativiteit, originaliteit, vakmanschap, gedrevenheid. Angst voor mislukking is groot. Schaduwplot: obsessief en rusteloos en nooit iets afmaken.

Oerplot: een artiest, innovator die tegen de heersende moraal (verdrukking)  in een manier moet vinden om zijn creatieve visie tot uitdrukking te brengen en daar waardering voor moet zien te vinden.

verhalen: Amadeus, The Color Purple, Walk the Line

De Koning(in) is de meester over zijn of haar rijk (het innerlijk rijk) en manifesteert zich in volle kracht. Hij streeft naar harmonie en voorspoed. Is competent en voelt zich verantwoordelijk. Angst voor chaos en controleverlies.  Schaduw: de tiran of de controlfreak.

Oerplot: De verantwoordelijkheid nemen een land, groep, familie (waar chaos, wanbeleid of armoede heerst) te besturen en dat kan goed of slecht aflopen.

Verhalen: The Lion King, Elizabeth, King Arthur, King Lear, Macbeth, The Kings Speech

De Wijze is op zoek naar de waarheid en wil inzichten en kennis verwerven. Bezit kennis en wijsheid en ironie. Het gaat om studie, begrip en transcendentie. Grote angst is dat alles een illusie blijkt te zijn of ongelijk te hebben. Schaduwplot: koud, rationeel, veroordelend en dogmatisch zijn.

Oerplot: het verhaal begint met een mysterie of raadsel (wetenschappelijk, historisch, een moord) dan komt de Wijze die het probleem probeert op te lossen. 

Verhalen: Sherlock Holmes, A Beautiful Mind, Boeddha

De Magiër beschikt over een grote innerlijke en spirituele kracht, een helder visie en houdt verbinding met het hogere. Kracht om te helen, te transformeren. Maakt gebruik van magie en synchroniciteit. Angst voor het negatieve en de macht over het kwaad verliezen. Schaduwplot: duivelskunstenaar.

Oerplot: Iets is er mis, er is een ziekte of iets moet worden geheeld. De Magiër transformeert en heelt, maar blijft graag aan de zijlijn omdat hij zelf geïnspireerd wil blijven.

Verhalen: Merlijn de tovenaar, Harry Potter, Voldemort, de heldin in Chocolat, Wizard of Oz, Jezus

De Nar is de levenskunstenaar. Hij is onthecht en vrij, geniet van het leven. Hij is de geestkracht (humor)  zelf en spiegelt de dwaasheid van het leven. Hij leeft in het moment en verlicht het pad. Angst voor levensloosheid en apathie. Schaduwplot: spelletjes blijven spelen en het leven nooit serieus nemen.

Oerplot: komisch of ontregelend plot waarin het hoofdkarakter dommig is of grappen maakt over anderen

Verhalen: Laurel and Hardy, trickster stories, Nasrudin, absurde verhaaltjes, The Office, Jiskefet

Icoontjes van Bert Stegeman : kijk op Bertkunstopdekaart.nl

Waanzin in verhalen

Het thema van de boekenweek dit jaar is ‘waanzin’. Een dankbaar onderwerp als het gaat om het vertellen van verhalen. In bijna alle goed vertelde verhalen zit wel een vorm van waanzin. Dat kan variëren van een beetje verwardheid tot krankzinnigheid. En alles wat daar tussen ligt. We vinden voorbeelden van komische onzinnigheid, narrige grappen, chaotische verwikkelingen, vervreemding, leugens, intriges, onwaarheden, vormen van razernij, jaloezie en woede, dronkenschap, psychische rusteloosheid, illusies, obsessies, wanen, gekte en alle variaties van dien.

Gestoord of krankzinnig

Zonder een beetje gekte, geen goed verhaal. Je kunt makkelijk een lijst samenstellen met wereldberoemde literatuur waarin de hoofdpersoon gek, gestoord of waanzinnig is. Voor mijn eindlijst op de middelbare school las ik Dagboek van een Gek van Gogol. Ik vond Heathcliff uit Wuthering Heights ook behoorlijk gek. Ik was dol op het Magisch realisme van Hubert Lampo en Johan Daisne en verslond de verhalen van Edgar Allen Poe. En ik hou nog steeds van een beetje gestoorde, absurdistische gekte.
Trouwens... wie schrijft is gek. Heel veel schrijvers lijken te kampen met milde tot hevige vormen van waanzin. Sanne Hovius schreef in het kader van het boekenweekthema een boek over gekte in de letteren en komt met talloze intrigerende voorbeelden. Zo schreef Gerard Reve aan zijn huisarts: "Ik ben niet gestoord, ik ben krankzinnig". Simon Vestdijk had psychische problemen, evenals Virginia Woolf, Lord Byron en August Strindberg.
Schrijven is lijden. 

Overal gekte 

Dat ware kunstenaars een beetje getikt zijn is een kant van de medaille. Waanzin is aan de andere kant een inspiratiebron voor de verhalenverteller. Shakepeare bijvoorbeeld is een meester. Die zorgde voor een hele schakering aan waanzin, blinde drift en destructie in zijn stukken: King Lear wordt krankzinnig, Lady Macbeth laat zich leiden door genadeloze ambitie, Hamlet is obsessief, De feeks laat zich maar niet temmen en Othello vermoordt uit wilde jaloezie zijn geliefde Desdemona. 

En dan die Griekse mythen. Zevenkoppige draken, cyclopen, slangenhoofden, Cerberus, de driekoppige hond. De overspelige Zeus, de razende Poseidon, de destructieve kracht van Kali. Tamelijk waanzinnig allemaal. 

En vergeet de sprookjes niet: een kikker die een prins wordt, broers die in raven veranderen, handjes die worden afgehakt, een keizer die denkt dat hij nieuwe kleren aan heeft, terwijl hij in zijn blootje loopt, een vader die beweert dat zijn dochter goud uit stro kan spinnen, een zeemeermin die haar vissenstaart omruilt voor twee benen, boze heksen, wreedheid, toverkunsten.

Waanzin van alle tijden

Ook eigentijdse verhalen en tv series weten van wanten. Denk maar aan Harry Potter, House of Cards, Breaking Bad, Dexter, Vampires, Twin Peaks, Fargo… verhalen over mensen die met gekte geconfronteerd worden, met magie, met wreedheid, ambitie, obsessies, wanen, illusies, magie. Voor elk wat wils, voor jong en oud is er wel iets te vinden. 

Wat is waanzin eigenlijk?

De vraag is: waarom houden we van waanzin en gekte in verhalen? 

Het antwoord is: omdat in ieder van ons een waanzinnige schuilt. 

Misschien kun je waanzin het beste omschrijven als een losgeraakt gevoel, een gevoel waar geen afstand meer van genomen kan worden. Het gevoel vliegt uit de bocht en wordt een heftige emotie en de persoon in kwestie verliest zichzelf. Met alle gevolgen van dien. Whah!!!

Wie kent het niet. We hebben allemaal wel eens een rood floers voor ogen gekregen of werden verteerd door jaloezie, kampten met depressieve gevoelens of logen dat het gedrukt stond. We hebben allemaal lichtere en zwaardere obsessies en verslavingen. 

Leven of dood.

Waanzin is wellicht het tegenovergestelde van innerlijke harmonie en leidt meestal tot destructie, de dood. Dat heeft niet alleen Shakespeare er goed in gehamerd, we zien het in allerlei verhalen terugkomen.

We vertellen er graag over en genieten van de verhalen over waanzin, gekte en narigheid omdat we het dan zelf niet hoeven meemaken. Om te zien hoe de balans weer hersteld wordt aan het einde. Of niet. Om er van te leren dus. Omdat het bij het leven hoort. En om de gevolgen ten diepste te ervaren van zo’n ontspoorde toestand, waarna we kunnen zeggen: ‘Dat dus nooit!’
Noem het sublimatie of catharsis, het werkt.

Contrast

Verhalen laten ons zien dat er in iedereen waanzin schuilt en dat die heel dichtbij is en verdomd makkelijk grip op ons kan krijgen.
Maar als het goed is, leren we ervan, worden we een beetje wijzer omdat we worden we geraakt. Ook al sterft de held, ook al loopt het slecht af, ook al is het wreed, morbide, onzinnig... een goed verhaal bestaat bij de gratie van het contrast.
Er is nu eenmaal geen licht zonder duisternis.

Je suis Charlie, et je suis Tarik

Het belang van de heldenmythe in tijden van verwarring

(Dit bericht verscheen ook op www.storytellingacademy.nl)
In de klassieke heldenmythe reflecteert de gezondheid van de koning of de koningin het welbevinden van een land of koninkrijk.
Als de koning gezond is en de koningin vruchtbaar, is er niets aan de hand, maar als de leider gewond is of ziek, is er een probleem. Om het koninkrijk te helen moet een held erop uit om een heilig object of een medicijn te zoeken, of een heldin moet een bijna onmogelijke opdracht vervullen. Doel is heling en herstel, blokkades verwijderen zodat liefde kan stromen.


The waste land
Op dit moment vertoont onze wereld tekenen van een ziek koninkrijk. Het is het metaforische dorre land, the waste land. Dodelijke virussen, kanker, terrorisme, milieu-crises, economische onzekerheid, persoonlijke wanhoop, frustratie en vervreemding, armoede, miljoenen ontheemden. Al deze ellende reflecteert de staat van onze collectieve ziel. De koning is ziek. Maar wat is er nodig? Naar welk medicijn moeten we als held op zoek? En welke draken vinden we op onze weg?

Betekeniscrisis
Karen Armstrong schrijft in haar nieuwe boek In naam van God, dat we mondiaal lijden aan betekenisloosheid. We hebben te maken met wereldwijde betekeniscrisis. 
En ja, je zou kunnen zeggen dat de terreurdaden, maar zelfs ook het kapen van het NOS journaal door een verwarde ziel… de directe gevolgen zijn van deze betekeniscrisis. Waartoe zijn wij op aarde?

Er gebeurde iets opmerkelijks na de terreuraanslag in Parijs. We riepen massaal: ‘je suis Charlie’. Het is net als wat Kennedy destijds zei: ‘Ich bin ein Berliner’. Ik identificeer me, betekent dat. Dat is prachtig, maar natuurlijk zijn we ook Youssef of Achmed. Gisteren las ik: wij zijn allemaal Tarik. JesuisTarik.  
De verwarde ziel van Tarik reflecteert onze collectieve ziel.

Multiddimensionaal
Wij zijn als mensen zijn multidimensionale wezens. In ons innerlijk koninkrijk huist een veelheid aan stemmen, aspecten, perspectieven en mogelijkheden. Het is de wereld in het klein.
Die aspecten maken soms ruzie en dat kan leiden tot innerlijke conflicten. Soms wordt een aspect diep weggemoffeld, onderdrukt of veracht of verwaarloosd, met alle gevolgen van dien. Soms neemt een bepaalde stem de overhand, voelt zich een hele pief. En daar ergert dat miskende stuk zich weer aan. 
Dus ja, ik ben Charlie, maar ik ben ook Tarik en de portier en de politieagent, en de weduwe van… en het hoofd van de veiligheidsdienst…. In mij huist zowel de held als de draak, de heks én het onschuldige prinsesje, the beauty ánd the beast. In mij wonen ze allemaal.

Maar het drama van het leven is dat we die veelheid aan aspecten in ons niet ervaren als zich een probleem aandient. We gaan ons dan onmiddellijk met een deelaspect identificeren. Met Charlie bijvoorbeeld, of juist alleen met zo’n Syrië-ganger. We komen vast te zitten in een beperkt bewustzijn. Het feit dat we – au fond – al die stemmen in ons meedragen zijn, zijn we uit het oog verloren. We worden kleine bange, gefrustreerde, verwaande, arrogante, wanhopige mensjes met opgeblazen ego’s en we zijn onze grootsheid vergeten. 


De prins en de draak
De vraag is dus: hoe verhoudt de prins zich tot de draak? Hoe speel ik het spel met mijn innerlijke demonen, mijn gefrustreerde innerlijke terroristen? De muppets op het balkon of de apen op mijn schouder? Wie heeft hier het hoogste woord? Met wie identificeer ik me het meest? Bind ik de strijd aan met dat wat niet in mijn kraam te pas komt? Verstop ik de draak in de kelder? Hak ik hem de kop af? Duw ik de heks de oven in? Of ga ik in dialoog.
Wat is er ten diepste nodig om de zaak te herstellen?

Hier komen verhalen in beeld. Verhalen leren ons hoe we afscheid kunnen nemen van dat beperkte bewustzijn. Daar gaat de klassieke heldenmythe over. Het proces van Ego naar Zelf.

De held bereikt een punt dat hij een grotere versie van zichzelf wordt, wijzer. Hij is over zijn eigen schaduw heen gesprongen, hij heeft tegenstellingen verzoend, obstakels verwijderd die de liefde blokkeerden. Hij laat zien dat het een alles met het ander te maken heeft. Dat de prins en de draak twee kanten van dezelfde medaille zijn.



Puzzel
De wereld van nu lijkt op zo’n puzzel van heel veel stukjes – wel 7 miljard - die allemaal kris kras doorelkaar liggen. Ieder van ons moet op pad om zijn of haar stukje te vinden en dit te plaatsen in het grote geheel. Hiervoor is persoonlijke creatieve inzet nodig, ieders individuele talenten moeten worden benut. Als er genoeg mensen zijn die ‘hun’ stukje vinden en die kunnen plaatsen in het grote geheel, komt dat de wereldpuzzel ten goede. 
Zo kunnen we betekenis geven, het plaatje heel maken en het koninkrijk helen.

Maar als we terugschrikken, in de angst schieten, arrogant worden, in onze frustratie blijven steken, of ons steeds maar met een deelaspect identificeren creëren we een gat in de puzzel.

Verhalen leren hoe je dat stukje kunt achterhalen, hoe in je grootsheid kunt stappen, hoe je tegendelen met elkaar kunt verenigen, zodat de liefde kan stromen. 

Misschien schiet daarom steeds de strofe uit het gedicht van Rilke me te binnen…

Wellicht is alles wat er aan verschrikking leeft
in diepste wezen wel niets anders dan iets
dat onze liefde nodig heeft

Intuïtie op de hielen gevolgd door Twijfel

Volgens de I Tjing wordt op het moment dat vader Hemel en moeder Aarde elkaar ontmoeten de eerste zoon geboren, genaamd Intuïtie. Intuïtie is de flits van inspiratie, een gevoel van innerlijk weten, een helderheid die verder reikt dan de rationele geest.

Maar zodra deze prachtige zoon het levenslicht ziet, wordt nummer twee geboren. De naam van deze tweede zoon is Twijfel. Het is de lineaire, rationele, logische denkende geest. 

Twijfel begint onmiddellijk Intuïtie te testen. Twijfel stelt vragen, stelt van alles ter discussie en roept weerstand op. Twijfel is de aap op onze schouder, die sceptisch is, berekenend en verwarring zaaiend. Het is de innerlijke criticus die de meningen van de mensen uit onze omgeving verzamelt en ons voorspiegelt dat Intuïtie niets waard is. Twijfel heeft maar een doel: innerlijke verwarring stichten.

Zodra deze tweede zoon is geboren, moeten we naar Hoge Berg (het Hoger Zelf). En op die plek wordt de derde zoon geboren, genaamd Stilte. Op die plek ontdekken we het zeker weten.